پايگاه اطلاع رساني معاونت پژوهش مركز آموزش‌هاي غيرحضوري

با تأييدات خداوند متعال و با استعانت از حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف جلسه دفاعیه سرکار خانم افسانه نورافکن تکله با موضوع "بررسی شواهد قرآنی آفرینش نخستین وارزیابی دیدگاه های تفسیری مفسران شیعه و اهل سنت" مورخ 1405/06/17ساعت 07:00 در مرکز آموزش‌های غیرحضوری به صورت ويدئو كنفرانس با حضور و مشارکت فعال همه اعضای هیأت محترم داوران برگزار گردید. 

چکیده
مسأله آفرینش نخستین انسان از بنیادی‌ترین مباحث انسان‌شناسی قرآنی است که نقش تعیین‌کننده‌ای در تبیین ماهیت وجودی انسان، جایگاه او در نظام هستی و نسبت او با خداوند دارد. قرآن کریم با طرح آیات متعدد درباره خلقت انسان، از جمله آفرینش از خاک، طی مراحل تدرّجی رشد جسمانی و دمیدن روح الهی، تصویری چندبعدی از حقیقت انسان ارائه می‌دهد. این آیات، زمینه‌ساز شکل‌گیری دیدگاه‌های تفسیری متنوعی در میان مفسران شیعه و اهل‌سنت شده است که بررسی تطبیقی آن‌ها می‌تواند به فهم عمیق‌تر انسان در قرآن کمک نماید. پژوهش حاضر با رویکردی تفسیری ـ تطبیقی، به بررسی شواهد قرآنی آفرینش نخستین انسان و ارزیابی دیدگاه مفسران فریقین پرداخته است. در این راستا، ابتدا مفاهیم کلیدی همچون «آفرینش» و «خلیفه‌الله» تبیین گردیده، سپس آیات مربوط به خلقت جسمانی انسان و مراحل تدرّجی آن مورد تحلیل قرار گرفته و دیدگاه‌های مفسران شیعه و اهل‌سنت درباره این آیات بررسی شده است. مفهوم «نفخة‌الروح» به‌عنوان عنصر تمایزبخش انسان از سایر موجودات، از منظر تفاسیر دو مذهب تحلیل شده و نقش آن در تبیین جایگاه وجودی انسان مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو مذهب در اصولی همچون خلقت انسان از خاک، تدرّجی بودن مراحل آفرینش، و الهی بودن منشأ روح اشتراک دارند. با این حال، تفاوت‌هایی در نحوه تبیین این مفاهیم مشاهده می‌شود. مفسران شیعه با بهره‌گیری از مبانی فلسفی و عقلانی، آفرینش انسان را در چارچوبی وجودشناختی تحلیل کرده و نفخة‌الروح را به‌عنوان افاضه مرتبه‌ای از وجود تفسیر نموده‌اند. مفسران اهل‌سنت با تأکید بر روایات و ظاهر نصوص، رویکردی محتاطانه‌تر اتخاذ کرده و از ورود به تحلیل‌های فلسفی گسترده پرهیز کرده‌اند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که آفرینش انسان در قرآن، فرآیندی دو بُعدی و هماهنگ است که در آن، جسم و روح در پیوندی عمیق، حقیقت انسان را شکل می‌دهند. همچنین تفاوت‌های تفسیری میان مفسران فریقین، بیش از آن‌که ناشی از اختلاف در متن قرآن باشد، ریشه در تفاوت مبانی کلامی و روش‌های تفسیری آنان دارد. این پژوهش می‌تواند گامی در جهت تبیین جامع‌تر انسان‌شناسی قرآنی و تقویت گفت‌وگوی علمی میان دیدگاه‌های تفسیری دو مذهب به‌شمار آید.

کلیدواژه‌ها: آفرینش انسان، نفخة‌الروح، خلافت الهی، انسان‌شناسی قرآنی، تفسیر تطبیقی