پايگاه اطلاع رساني معاونت پژوهش مركز آموزش‌هاي غيرحضوري

چکیده 

هدف اصلی این پژوهش، تبیین نقش محوری تزکیه در فرآیند تعلیم براساس مستندات قرآنی و روایی و بررسی میزان بازتاب این مبانی در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش است. مسئله اساسی پژوهش آن است که چگونه می‌توان با اتکاء به منابع اصیل اسلامی، نسبت میان «تزکیه» به عنوان بنیان تربیت انسانی و «تعلیم» به عنوان فرایند رشد معرفتی را فهم و در سیاست‌گذاری‌های کلان آموزشی کشور عملیاتی کرد. اهمیت موضوع زمانی برجسته می‌شود که تحول‌خواهی نظام تربیت رسمی، نیازمند بازگشت به بنیان‌های وحیانی و استفاده از ظرفیت نصوص دینی برای بازآفرینی الگوی تربیتی مدرسه ایرانی–اسلامی است.پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی، به گردآوری آیات قرآن کریم، روایات معتبر و اسناد بالادستی تربیتی پرداخته و مضامین مرتبط با نسبت تزکیه و تعلیم را استخراج و دسته‌بندی کرده است. داده‌های پژوهش با استفاده از تکنیک کدگذاری موضوعی تحلیل شده‌اند.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در اندیشه وحیانی، تزکیه نه صرفاً مقدمه‌ای برای تعلیم، بلکه رکن اصیل و جهت‌دهنده آموزش است؛ به گونه‌ای که مقصد نهایی همه فعالیت‌های تربیتی، «رشد متوازن انسان طیب» معرفی شده است. آیات متعددی همچون آیه ۲ سوره جمعه، آیات ۱۵۱ و ۱۲۹ بقره، و نیز روایاتی از معصومان (علیهم‌السلام) بر تقدم رتبی و کارکردی تزکیه بر تعلیم و پیوند عمیق این دو تأکید دارند. بررسی سند تحول بنیادین نیز نشان می‌دهد که اجزای مختلف آن—به‌ویژه فلسفه تربیت رسمی و عمومی، اهداف کلان، ساحت‌های تربیتی و الگوی تعلیم و تربیت مدرسه‌ای—به شکل معناداری با مبانی قرآنی و روایی در زمینه تزکیه هماهنگ است و تربیت تمام‌ساحتی، پرورش انسان مؤمن، مسئول، خودآگاه و اخلاق‌مدار را هدف قرار می‌دهد.نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که برای تحقق کامل اهداف سند تحول، لازم است مدارس از «رویکرد صرفاً دانشی» فاصله گرفته و با محوریت‌بخشی به تزکیه، الگوهای یاددهی–یادگیری، ارزشیابی، مدیریت مدرسه و تربیت معلم بازطراحی شوند. این امر زمینه‌ساز شکل‌گیری نسلی خواهد بود که دانش را در پیوند با خودسازی، مسئولیت‌پذیری و فضیلت اخلاقی می‌آموزد و این همان الگوی تعلیم و تربیت مبتنی بر مبانی وحیانی است.

 

کلیدواژه ها: تزکیه، تعلیم، قرآن کریم، روایات، سند تحول بنیادین، تربیت اسلامی، مدرسه ایرانی–اسلامی