با تأييدات خداوند متعال و با استعانت از حضرت ولي عصر عجل الله تعالي فرجه الشريف جلسه دفاعیه سرکار خانم فرشته شیرمراد با موضوع "معناشناسي واژه الساعه در آيات قرآن" مورخ 1404/09/30 ساعت 09:00 در مرکز آموزشهای غیرحضوری به صورت ويدئو كنفرانس با حضور و مشارکت فعال همه اعضای هیأت محترم داوران برگزار گردید.
چکیده
پژوهش حاضر با عنوان «معناشناسی واژه السّاعة در آیات قرآن کریم» در پی آن است که با تکیه بر روش معناشناسی نوین، بهویژه رویکرد ایزوتسو در کشف شبکههای دلالی، معنای این واژه را از منظر تاریخی، بافتی و بلاغی تبیین کند. «السّاعة» در زبان عربی پیش از اسلام معنایی ساده و ناظر به «لحظه» یا «زمانی کوتاه» داشت، اما با ورود به متن وحیانی قرآن، تحولی بنیادین یافت و به مفهومی اعتقادی و فرازمانی تبدیل شد که بیش از هر چیز به «قیامت» و «پایان جهان» اشاره دارد. در این تحقیق، ابتدا ریشه لغوی و کارکردهای این واژه در متون عربی کهن و اشعار جاهلی بررسی شده و سپس تغییر بار معنایی آن در آیات قرآن دنبال گردیده است. تحلیل سیاق آیات نشان میدهد که «السّاعة» در مجاورت با واژگانی چون «قیامة»، «بعث»، «أجل مسمّی» و «موت»، شبکهای معنایی میسازد که لایههای مختلفی از اعتقاد به مرگ فردی تا قیامت کلی را در بر میگیرد. از منظر بلاغی نیز استعارههایی چون «زلزلة السّاعة» یا تصویر «شقّ القمر» موجب برجستهسازی و هشداردهندگی بیشتر این مفهوم شدهاند و نقش انذاری و ایمانی آیات را تقویت کردهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که «السّاعة» نه صرفاً یک اصطلاح قرآنی، بلکه ستون فقرات گفتمان اعتقادی اسلام در زمینه معاد و جهان پس از مرگ است. این واژه، با تأکید بر حتمیت و عدالت الهی، مؤمنان را به آمادگی و مراقبت اخلاقی در زندگی دنیوی فرا میخواند و بدینسان، کارکردی تربیتی و عملی نیز ایفا میکند. این پژوهش میکوشد تصویری نظاممند از تحول معنایی «السّاعة» ارائه دهد و نشان دهد که چگونه یک واژه، از سطح لغوی به سطح کلامی، بلاغی و تربیتی ارتقا یافته و به یکی از مفاهیم کلیدی ایمان اسلامی تبدیل شده است.
واژگان کلیدی: قرآن کریم، السّاعة، بلاغت قرآنی، قیامت، معناشناسی.
