چکیده
انحصارطلبی سیاسی از مهمترین موانع تحقق عدالت، مشارکت مردمی و کارآمدی نظامهای حکمرانی است و ریشههای آن را باید در سه حوزه فرهنگی، سیاسی و اقتصادی بازشناخت. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانهای، ضمن تحلیل محتوایی آیه ۱۸ سوره مائده و نامه ۵۱ نهجالبلاغه، به واکاوی ریشههای معرفتی و ساختاری این پدیده و تبیین راهکارهای مقابله با آن پرداخته است. آیه ۱۸ مائده با نقد ادعای «نَحْنُ أَبْناءُاللّهِ وَ أَحِبّاؤُهُ» بنیان معرفتی انحصارطلبی را که مبتنی بر توهم برتری و حق ویژهپنداری است، مردود میسازد و با تأکید بر مالکیت مطلق الهی بر جهان، هرگونه امتیاز سیاسی، اقتصادی یا فرهنگی را که فاقد مشروعیت الهی و انسانی باشد نفی میکند. نامه ۵۱ نهجالبلاغه نیز با ترسیم جایگاه کارگزاران بهعنوان «خُزّانِالرّعیة» و «وُكلاءِالأمّة»، الگوی عملی حکمرانی عادلانه را بر محور امانتداری، شفافیت، پاسخگویی، رعایت حقوق عمومی و مشارکت فعال مردم ارائه میدهد. نتایج پژوهش نشان میدهد که انحصارطلبی سیاسی از یکسو ریشه در عوامل فرهنگی چون؛ خودبرتربینی، تحجر، اشرافیت و ضعف هویت، دارد؛ از سوی دیگر با عوامل سیاسی مانند محدودیت نهادهای مدنی، ساختارهای معیوب قدرت و ضعف آگاهی شهروندان تقویت میشود؛ و سرانجام در سطح اقتصادی با حرص، تمرکز ثروت، قدرتسازی مالی و فساد اداری بازتولید میگردد. بر این اساس، مقابله با انحصارطلبی تنها با مجموعهای هماهنگ از اصلاحات فرهنگی، بازسازی ساخت قدرت، تقویت نهادهای نظارتی، توزیع عادلانۀ منابع و ترویج فرهنگ قناعت، ایثار و مسئولیتپذیری ممکن است؛ مجموعهای که قرآن کریم و امیرالمؤمنینعلیهالسلام آن را زیربنای عدالت اجتماعی و سلامت جامعه اسلامی معرفی کردهاند.
کلیدواژه ها: علل انحصار طلبی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، راهکارها، آیه 18مائده، نامه 51 نهج البلاغه
پدیدآورندگان
استاد داور: فاطمه مرضیه حسینی کاشانی
استاد راهنما: هنگامه آراسپ
نویسنده: پریسا آجودانی
سطح: سطح3
رشته: تفسیر و علوم قرآن
برگزار کننده: قم
شهر: قم
مدرسه: قم - قم - مرکز آموزشهای غیرحضوری
