چکیده
شب قدر به عنوان یکی از مهمترین مناسبتهای عبادی و معنوی در سنت اسلامی، همواره مورد توجه اندیشمندان مسلمان بوده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چرا شب قدر در اندیشه اسلامی جایگاهی یگانه دارد و چگونه آیتالله مصباح یزدی با نگاهی فلسفی ـ معرفتی به تبیین عظمت این شب پرداخته است. بیان مسئله این پژوهش در خلأ موجود مطالعات پیشین نهفته است؛ چراکه بسیاری از آثار، شب قدر را تنها در بعد فردی و عبادی تفسیر کردهاند، حال آنکه اندیشه مصباح یزدی ابعادی فراگیر شامل فلسفه تاریخ، جامعهشناسی دینی و تربیت معنوی را به این موضوع افزوده است. روش تحقیق در این مقاله، تحلیلی ـ توصیفی است و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای شامل قرآن کریم، تفاسیر معتبر(المیزان طباطبایی، تسنیم جوادی آملی، نمونه مکارم شیرازی) و آثار مکتوب آیتالله مصباح یزدی همچون "فلسفه اخلاق"، "آموزش عقاید" و "نقش دین در زندگی انسان" انجام شده است. یافتهها نشان میدهد که در نگاه مصباح یزدی، شب قدر نه صرفاً شبی برای عبادت فردی، بلکه رخدادی تمدنی است که پیوندی وثیق با نزول دفعی قرآن، تقدیر سرنوشت انسانها و جریان تاریخ امت اسلامی دارد. نتیجه پژوهش آن است که تحلیل اندیشه مصباح یزدی از شب قدر میتواند درک جدیدی از نسبت میان فرد، جامعه و تاریخ در بستر دین ارائه دهد و راهی برای بازخوانی کارکردهای تربیتی و تمدنی آموزههای قرآنی بگشاید. این نگاه میتواند به توسعهی مطالعات میانرشتهای در حوزه فلسفه دین و علوم اجتماعی اسلامی یاری رساند.
کلیدواژهها: آیتالله مصباح یزدی، شب قدر، فلسفه تاریخ، نزول قرآن، تربیت دینی، جامعهشناسی دینی.
