چکیده
دوره صفویه (907-1135 ه.ق) بهعنوان یکی از نقاط عطف تاریخ ایران، شاهد تحولات عمیقی در ساختارهای دینی، سیاسی و اجتماعی بود که هویت شیعی و ملی ایران را بازتعریف کرد. در این دوره، تشیع اثنیعشری بهعنوان مذهب رسمی، محور وحدت ملی شد و زنان نقشی کلیدی در تقویت این هویت از طریق مشارکت در مراسمات دینی ایفا کردند. این پژوهش با تمرکز بر نقش زنان در مراسمات دینی مانند عزاداریهای حسینی، مجالس روضهخوانی و فعالیتهای خیریه مذهبی، به بررسی چگونگی تأثیرگذاری آنها بر تثبیت هویت شیعی میپردازد. زنان، بهویژه در طبقات اشرافی و متوسط، با سازماندهی و حمایت مالی از این آیینها، به بازتولید فرهنگ شیعی و انتقال ارزشهای دینی به نسلهای بعدی کمک کردند. این فعالیتها، که در فضاهای خانگی، نیمهعمومی و عمومی انجام میشد، نهتنها به تقویت پیوندهای عاطفی با اهل بیت منجر شد، بلکه بهعنوان مکانیسمی برای مقاومت فرهنگی در برابر چالشهای خارجی، مانند تبلیغات عثمانیان، و حفظ انسجام اجتماعی در برابر تنشهای داخلی عمل کرد. با استفاده از روش تاریخی-توصیفی-تحلیلی و تحلیل محتوای منابع دوره صفویه، مانند وقفنامهها، نذرنامهها، سفرنامهها و روایات تاریخی، این مطالعه نقش زنان را در نهادینهسازی تشیع بررسی میکند. نتایج نشان میدهد که زنان از طریق آموزش غیررسمی دینی، سازماندهی آیینها و تقویت شبکههای اجتماعی دینی، بهعنوان کنشگران کلیدی در شکلگیری فرهنگ شیعی صفوی عمل کردند. این پژوهش با پر کردن خلأهای پژوهشی مرتبط با نقش زنان، به درک بهتر جایگاه آنها در تحولات دینی و هویتی ایران کمک کرده و اهمیت فعالیتهای آیینی آنها را در تثبیت هویت ملی و شیعی برجسته میسازد.
کلمات کلیدی: زنان صفوی، هویت شیعی، مراسمات دینی، روضهخوانی، عزاداری حسینی
پدیدآورندگان
استاد داور: محمد مهدی نورمحمدی
استاد راهنما: صفرعلی قانونی
نویسنده: سمانه سلیمی
سطح: سطح3
رشته: تاریخ اسلام
برگزار کننده: قم
شهر: قم
مدرسه: قم - قم - مرکز آموزشهای غیرحضوری
