پايگاه اطلاع رساني معاونت پژوهش مركز آموزش‌هاي غيرحضوري

چکیده
ازدواج به عنوان یک نهاد حقوقی و اجتماعی، نقش مهمی در ایجاد مودت، آرامش و انس میان زن و شوهر ایفا می‌کند. یکی از ثمرات ارزشمند این پیوند، امکان فرزندآوری و تداوم نسل است. از منظر آموزه‌های اسلامی، فرزند نعمتی الهی و زینت زندگی والدین به شمار می‌رود، و داشتن فرزندان متعدد امری پسندیده تلقی شده است. بدیهی است که تمایل به داشتن فرزند از حقوق طبیعی هر یک از زوجین محسوب می‌شود و اصولاً هیچ‌یک نمی‌تواند بدون رضایت طرف مقابل، او را از این حق مشروع و فطری محروم کند؛ مگر در موارد خاص و استثنایی که ضرورت، چنین اقدامی را توجیه نماید. در عین حال، یکی از مسائل مهم و در عین حال چالش‌برانگیز در روابط زناشویی، تصمیم یک‌جانبه یکی از طرفین برای جلوگیری از بارداری است؛ تصمیمی که گاه در قالب شرطی ضمن عقد نکاح تحت عنوان امتناع از فرزندآوری درج می‌شود. این مقاله با رویکرد توصیفی-تحلیلی، درصدد واکاوی حدود اختیار و اراده هر یک از زوجین در زمینه خودداری از داشتن فرزند در طول زندگی مشترک و نیز بررسی اعتبار یا بی‌اعتباری شرط عدم تمایل به فرزندآوری ضمن عقد ازدواج است. تعارض نظر میان زوجین در خصوص داشتن یا نداشتن فرزند، پدیده‌ای رایج در زندگی خانوادگی امروز به شمار می‌رود؛ یکی از طرفین ممکن است مشتاق فرزند باشد، در حالی که دیگری بنا به دلایلی مخالف این امر باشد. تحلیل همه‌جانبه این مسئله، مستلزم شناسایی دقیق علل، انگیزه‌ها و زمینه‌های آن است، به‌ویژه آنکه چنین اختلافاتی در بسیاری از خانواده‌ها به چشم می‌خورد. با بررسی و تحلیل مستندات فقهی و حقوقی، روشن می‌شود که صدور حکم قطعی در این باره بسیار دشوار است؛ چرا که جلوگیری از فرزندآوری غالباً نیازمند اقدامات پیشگیرانه است که خود، مسائل فقهی و اخلاقی خاصی را به دنبال دارد. اگرچه نمی‌توان تنها با تکیه بر ادله ابتدایی، زوج یا زوجه را به پذیرش فرزند وادار کرد، اما نمی‌توان از پیامدهای حقوقی، اخلاقی و اجتماعی چنین اختلافی نیز چشم‌پوشی کرد. این مسئله در متون پیشین به‌صورت مستقیم مورد توجه قرار نگرفته بود؛ به همین دلیل در تحلیل‌های صورت‌گرفته، به دلالت‌های ضمنی و نکات پنهان منابع توجه ویژه‌ای شده و نتایج قابل تأملی به‌دست آمده است.

واژگان کلیدی: زوج، زوجه، فرزندآوری، امتناع، باروری

 پدیدآورندگان

    استاد داور: محمد علی بخشی
    استاد راهنما: سعید شریعتی
    نویسنده: لیلا مقیمی
    سطح: سطح3
    رشته: فقه و اصول
    برگزار کننده: قم
    شهر: قم
    مدرسه: قم - قم - مرکز آموزش‌های غیرحضوری