پايگاه اطلاع رساني معاونت پژوهش مركز آموزش‌هاي غيرحضوري

چکیده

پژوهش حاضر با عنوان «نقش اقلیت یهود در اوضاع اقتصادی دوره صفویه» به بررسی جایگاه و نقش این اقلیت مذهبی در ابعاد مختلف اقتصاد صفوی پرداخته است. هدف اصلی تحقیق، شناسایی میزان تأثیرگذاری یهودیان در سه حوزه تولید، توزیع و مصرف در اقتصاد این دوره است. روش پژوهش، رویکردی تلفیقی و توصیفی ـ تحلیلی است که بر پایه‌ی منابع کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی و گزارش‌های سفرنامه‌نویسان شکل گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که یهودیان با وجود محدودیت‌های مذهبی و فشارهای اجتماعی، توانستند نقش مهمی در نظام اقتصادی صفوی ایفا کنند. در بخش تولید، مشارکت آنان در تجارت ابریشم و صنایع وابسته برجسته بود. در حوزه توزیع، با توجه به ممنوعیت شرعی ربا در اسلام، یهودیان به فعالیت‌های مالی و بانکی روی آوردند و از طریق اعطای وام، صرافی و صدور بروات، جریان نقدینگی و مبادلات تجاری را تسهیل کردند. همچنین در عرصه‌ی تجارت بین‌المللی و دریانوردی، حضور فعال آنان در بنادر جنوبی و شهرهای تجاری همچون اصفهان و شیراز، موجب رونق دادوستد کالاهای لوکس و استراتژیک گردید. در بعد مصرف نیز رعایت آداب مذهبی و الگوهای خاص غذایی و پوشاکی، سبب ایجاد بازارهای اختصاصی و رونق بخشی از اقتصاد داخلی شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که یهودیان با وجود سیاست‌های محدودکننده حکومت صفوی نظیر مالیات‌های ویژه و محدودیت‌های شغلی، با بهره‌گیری از فرصت‌ها و انعطاف‌پذیری در حوزه‌های اقتصادی، جایگاه مؤثر خود را در اقتصاد حفظ کرده و حتی توسعه دادند. در مجموع، بررسی نقش اقلیت یهود در اقتصاد صفوی نشان می‌دهد که آنان در کنار دیگر گروه‌های اجتماعی، به پویایی و رونق تجارت داخلی و خارجی کمک کرده و بخشی از ثبات اقتصادی این دوره را رقم زده‌اند.

 

واژگان کلیدی: صفویه، اقلیت یهود، اقتصاد، تجارت.