پايگاه اطلاع رساني معاونت پژوهش مركز آموزش‌هاي غيرحضوري

چکیده

قرآن کریم، آخرین و کامل‌ترین کتاب آسمانی است که خداوند برای هدایت انسان‌ها نازل کرده است. این کتاب حاوی تعالیم و آموزه‌هایی است که می‌تواند انسان‌ها را به کمال و سعادت برساند و هیچ محدودیتی برای قوم یا ملت خاصی ندارد. پژوهش حاضر با عنوان «تفسیر ادبی، روایی، کلامی و عرفانی آیه ۱۱۲ سوره بقره» تلاشی است برای واکاوی توصیفی- و تحلیلی چندلایه‌ی یکی از آیات بنیادین قرآن کریم که مفاهیم عمیق بندگی، احسان، آرامش روحی و پاداش الهی را در قالبی فشرده و هنرمندانه بیان  و به تحلیل و تفسیر آن  می‌پردازد. که اصول اساسی ایمان و تسلیم در برابر خداوند را مورد توجه قرار می‌دهد. متاسفانه، گرایش به دنیا، انسان را از هدف اصلی آفرینش، که تسلیم کامل در برابر خداوند است، منحرف می‌کند و او را در مسیری نادرست قرار می‌دهد که نتیجه‌اش نگرانی و اضطراب فراوان خواهد بود. به همین دلیل، خداوند در این آیه، کلید رهایی از غم و اندوه را، تسلیم به اراده الهی و انجام اعمال نیک معرفی می‌کنددر فصل نخست، کلیات تحقیق شامل طرح موضوع، اهداف، پیشینه، روش‌شناسی و مفهوم‌شناسی واژگان کلیدی چون تفسیر، آیه، سوره و مبانی بحث ارائه شده است.  فصل دوم به بررسی ادبی آیه اختصاص دارد و با تحلیل صرفی، نحوی و بلاغی، ساختار واژگان و آرایه‌های ادبی چون استعاره، تضاد، تأکید و مجاز مورد بررسی قرار گرفته است.  در فصل سوم، تفسیر روایی آیه با تمرکز بر روایات شأن نزول، ایضاح مفهومی، مصادیق خارجی و تاویلات، زمینه‌های تاریخی و تفسیری آیه را روشن‌تر کرده است. فصل چهارم به تفسیر کلامی آیه پرداخته و مفاهیمی چون رابطه‌ی تسلیم و اختیار، نظریه‌های جبر، تفویض و امر بین‌الامرین، مراتب تسلیم و احسان، و معنای «وجه» از دیدگاه متکلمان تحلیل شده‌اند. در فصل پنجم، تفسیر عرفانی آیه با تمرکز بر دیدگاه عرفا درباره‌ی تسلیم، وجه، مراتب احسان، حزن و خوف صورت گرفته و آیه به‌عنوان تجلی سلوک روحانی و رسیدن به مقام فنا و آرامش مطلق معرفی گردیده است. این تحقیق نشان می‌دهد که آیه ۱۱۲ سوره بقره، با وجود ایجاز لفظی، حامل منظومه‌ای از معنا، هدایت و زیبایی‌شناسی است که در تعامل عقل، نقل و شهود، قابل فهم و تأمل عمیق است. با توجه به آموزه‌های ارزشمند این آیه، ضروری است که به تفسیرهای ادبی، روایی، کلامی و عرفانی آن پرداخته تا از این طریق افراد ترغیب به تسلیم در برابر خداوند و انجام عمل صالح شوند. از این‌رو این پژوهش با شیوه‌ی کتابخانه‌ای و به روش توصیفی-تحلیلی درصدد پاسخ‌گویی به سوال؛ تفسیر ادبی، روایی، کلامی و عرفانی آیه۱۱۲ سوره بقره چیست؟ می‌باشد. یافته‌های نشان می‌دهند که این آیه با استفاده از استعاره‌ها، تأکیدها و تضادها به‌خوبی مفهوم تسلیم در برابر خداوند و اهمیت اعمال صالح را بیان کرده است. 

 

واژگان کلیدی: تفسیرادبی، تفسیر روایی، تفسیرکلامی، تفسیر عرفانی، آیه112سوره بقره.